PET24
S E R W I S   I N F O R M A C Y J N Y

Gdyby rzeźnie miały szklane szyby, każdy byłby wegetarianinem  - Paul McCartey
...
PTAK
Nie każdy potrafi zrozumieć te zwierzęta. Jedni widzą w nich małe zwierzątka o ptasim móżdżku, inni dostrzegają niesamowite gatunki potężniejsze od człowieka, które swoją inteligencją budzą podziw i zainteresowanie. To jedne z niewielu istnień, któe potrafią wzbić się ponad ziemię. Większość ptaków potrafi to, o czym człowiek marzył od początku istnienia. Jak działa ten mechanizm?
  • Budowa szkieletu ptaka
Ze względu na różnorodność tych ptaków możemy wyróżnić ptaki latające i nie latające. Różnią się one budową szkieletu, wzrostem, nawykami, oraz ubarwieniem. Te, które nie unoszą się w przestworza mają kości, które nie są wypełnione powietrzem w porównaniu do mniejszych kuzynów. Są one cięższe przez co nie pozwalają na uniesienie. Do ptaków lądowych należy m.in. struś i pingwin.

Rusztowanie ciała ptaka zbudowane jest z tkanki kostnej i chrzęstnej. Stanowi ochronę dla narządów wewnętrznych, jest przyczepem dla mięśni, nadaje ciału kształt i postawę. Odgrywa ważną rolę w lokomocji. Szkielet ptaków wykazuje wiele cech, które umożliwiają ptakom lot. Podobnie jak u innych kręgowców wyróżniamy szkielet osiowy (czaszka, kręgosłup, żebra oraz mostek) oraz szkielet kończyn (obręcze oraz kończyny wolne).
Czaszkę dzielimy na dwie grupy kości: kości otaczające mózg i narządy zmysłów tworzące mózgoczaszkę i kości otaczające początkowe odcinki dróg oddechowych tworzące trzewioczaszkę.
Mózgoczaszkę w rozwoju zarodkowym stanowią niekompletne elementy chrzęstne, które później zostają obudowane kośćmi pochodzenia skórnego (kość łuskowa, czołowa i ciemieniowa). Cecha ta wyróżnia czaszkę ptasią od gadziej, gdzie kości pochodzenia skórnego nie wbudowują się w puszkę mózgową. U ptaków proces ten wynika z silnego rozwoju mózgowia.
Trzewioczaszka w rozwoju zarodkowym zakłada się na bazie łuków: szczękowego, gnykowego i niekompletnego łuku skrzelowego. U dorosłych ptaków ulega silnej modyfikacji: w miejscu łuku szczękowego pojawiają się kości pochodzenia skórnego szczęki górnej i żuchwy; na podłożu chrząstki łuku szczękowego powstaje kość stawowa i czworoboczna; z kolejnego łuku (gnykowego) powstaje słupek, czyli kosteczka ucha środkowego ptaka. Kości aparatu gnykowego oraz chrząstki krtani górnej powstają z łuków skrzelowych.
Szczęka dolna składa się z kilku zrośniętych kości parzystych: kości zębowych, nadkątowych, kątowych, stawowych i gnykowych. Żuchwa łączy się ze stawem żuchwowym, który tworzony jest przez kość czworoboczną czaszki. Szczękę górną tworzą głównie kości międzyszczękowe. Może ona delikatnie poruszać się względem mózgoczaszki przez łuk jarzmowy (kości jarzmowe i kwadratowo-jarzmowe) i podniebienny (kości podniebienne i jarzmowe) z kością czworoboczną, która jest ruchomo połączona ze ścianą boczną mózgoczaszki. Jest to szczególnie wyraźne u papug. Taka ruchomość szczęki górnej (czaszka kinetyczna) umożliwia precyzyjne ruchy dzioba na zasadzie pincety, np. u siewkowców. U ptaków brak wtórnego podniebienia kostnego oddzielającego jamę nosową od jamy gębowej. Budowa okolicy podniebiennej czaszki ptaków dała początek dwóm określeniym typom czaszek, które mogą mieć pewne znaczenie taksonomiczne: czaszka paleognatyczna (ptaki paleognatyczne Palaeognathae) i neognatyczna (ptaki neognatyczne Neognathae).Czaszka ptaków charakteryzuje się dużą lekkością, co wynika z braku zębów w szczękach, oraz spneumatyzowaniem kości. Zanikają także szwy. Dla ptaków charakterystyczne są silnie wykształcone oczodoły, które oddzielone są od siebie tylko cienką blaszką kostną – przegrodą międzyoczodołową. Czaszka zaopatrzona jest w jeden kłykieć potyliczny
Kręgosłup ptaków jest silnie wyspecjalizowany. Zbudowany jest z kręgów, których u poszczególnych gatunków może być od 39 do 63. Różnica ta przede wszystkim wynika z różnej liczby kręgów w odcinku szyjnym. Ptaki śpiewające mogą mieć kilkanaście kręgów a przykładowo łabędź aż 25. Podobnie jak u innych kręgowców pierwsze dwa kręgi szyjne (dźwigacz atlas i obrotnik axis) różnią się budową od pozostałych. Tylko u dzioborożców zlane są w jedną kość. Kręgi (głównie odcinka szyjnego) kontaktują się ze sobą stawem siodełkowym (staw heteroceliczny), co wpływa korzystnie na ruchomość szyi. Ostatnie kręgi szyjne łączą się z krótkimi żebrami, które jednak nie mają połączenia z mostkiem. Kręgi odcinka piersiowego łączą się żebrami, które połączone są z mostkiem tworząc klatkę piersiową. W tym odcinku większość kręgów zrasta się ze sobą tworząc notarium oddzielone od miednicy jednym lub dwoma kręgami wolnymi. Kolejny odcinek kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowy powstał na skutek zrośnięcia kręgów lędźwiowych i krzyżowych (synsakrum). Odcinek ten silnie łączy się z kośćmi biodrowymi pasa miednicowego. W dalszej części kręgosłupa znajdujemy jeszcze kilka wolnych kręgów, za którym leży pygostyl, na którym osadzone są sterówki.
Klatka piersiowa powstaje przez połączenie kręgów piersiowych żeber oraz mostka. Ze względu na wielkość i pracę mięśni piersiowych jest ona bardzo wytrzymała na zgniecenia. Każde żebro składa się z dwóch części: kręgosłupowej i mostkowej połączonych ze sobą prawie pod kątem prostym. Na większości z nich znajduje się wyrostek haczykowaty (processus uncinatus), który skierowany jest ku tyłowi i zachodzi na zewnętrzną powierzchnię następnego żebra i przytwierdza się do niego więzadłem. Wyrostki te wzmacniają klatkę piersiową i stanowią przyczep dla mięśni łopatkowych. Dolne końce żeber łączą się z mostkiem w liczbie 3 do 9.
  • Budowa układu pokarmowego ptaka
Układ pokarmowy ptaków nie jest tak skomplikowany jak ludzki. Mają one identyczne narządy jak ludzie, ale dodatkowo mają także wole. Muszą połykać pokarm w całości, bo nie mają zębów. Wyróżnia się następujące elementy, wg kolejności w drodze pokarmu:
przełyk – transportuje pożywienie do wola
wole – gromadzi się tu pożywienie, ponieważ jest ono połykane szybko, w obawie przed zabraniem przez innego ptaka
żołądek gruczołowy – tu u ptaków mięsożernych pokarm jest trawiony silnymi kwasami, u roślinożernych tylko rozmiękczany
żołądek mięśniowy (mielec) – u roślinożernych ptaków dopiero tu pokarm jest rozcierany na papkę. Ptaki odżywiające się nasionami połykają piasek i drobne kamyczki, aby ułatwić rozcieranie pożywienia. Strusie mają w żołądku nawet do 1 kilograma kamyczków; jeżeli połkną coś metalowego, np. klucze (w zaśmieconym środowisku) mogą one ulec wygięciu. 
U mięsożerców tu zbierają się niestrawialne resztki, np. kości, pancerzyki owadów, sierść. Są one potem wydalane w wypluwkach.
jelito cienkie
jelito grube
kloaka
  • Budowa kości ptaków
 To, że ptaki latają, zawdzięczają naturze. Ewolucja zrobiła prawie wszystko, żeby im to umożliwić. Jeśli nie czytałeś artykułów: "Układ kostny"; "Układ oddechowy"; Układ pokarmowy", to przeczytaj koniecznie! Cały organizm ptaka natura przystosowała do tego, aby mogły one latać.Zacznijmy od kości. Kości ptaka mają zupełnie inną budowę, niż u innych zwierząt. Mają one wiele pustych przestrzeni.
Dzięki tej budowie kości są lekkie, ale równocześnie wytrzymałe. W artykułach o układzie kostnym i oddechowym przeczytacie, że niektóre kości są połączone z workami powietrznymi a przez to z układem oddechowym. Poniżej rysunek kości skrzydła i mostka z tzw. grzebieniem.

Wiemy, że ptak lata, bo macha skrzydłami. Ale dlaczego macha i to tak szybko. Tym "silnikiem" są bardzo mocne mięśnie piersiowe. Z jednej strony przyczepione do kości ramieniowych, z drugiej właśnie do bardzo rozbudowanego, szerokiego i mocnego grzebienia który znajduje się na mostku.
Miejsce gdzie te mięśnie się znajdują też nie jest przypadkowe. Są one dość ciężkie i znajdują się w środku ciężkości ptaka. No, ale tym mięśniom trzeba dostarczyć energii a także odprowadzić produkty spalania. Wykonuje to krew, pompowana przez serce o podobnej budowie jak u ssaków, jednak bijące zwłaszcza podczas lotu o wiele prędzej. U człowieka po wysiłku puls dochodzi do 120/min, a np. u kolibra serce uderza nawet do 700 razy na minutę. Natomiast właściwe utlenienie krwi jest u ptaków możliwe poprzez całkiem inaczej zbudowany układ oddechowy (przeczytaj artykuł "Układ oddechowy").
A teraz o czymś, co mają tylko ptaki i bez czego nie mogłyby latać. Są to pióra. Co prawda znamy inne rozwiązania które stworzyła natura - błony, ale błony nie są tym, co tygryski lubią najbardziej ;). Pióra umożliwiają ptakom latanie wśród drzew, gałęzi. Ptak może uderzyć skrzydłem w gałązki, gałązka przez pióro przejdzie i nie uszkodzi, a w błonie - "zdobi się dziura". Wszystkie pióra na ciele ptaka pełnią bardzo ważne funkcje - nadają kształt opływowy, powodują, że "powierzchnia" ptaka jest śliska, ale najbardziej widoczne pióra i najważniejsze, to lotki i sterówki (więcej o piórach w II części artykułu "Dlaczego ptaki latają - "Pióra"). Tutaj pokażę tylko jaką przemyślną i ciekawą budowę one mają. A więc są bardzo lekkie (jak piórko). Bawiliśmy się z pewnością piórami czy to znalezionymi, czy tymi długimi które zgubiła nasza papużka. I te piórka są jakby zlepione. możemy je rozerwać, ale jak przeciągniemy między palcami, to znowu się sklejają, a równocześnie nie są lepkie, dlaczego?. Ptasie pióro to prawdziwy rzep!
Od stosiny - grubej i mocnej, ale leciutkiej, bo jest w środku pusta rozchodzą się promienie, od których z kolei promyki i haczyki. To te haczyki jak rzep zaczepiają się o promyki i powodują, że powierzchnia pióra jest jakby płaszczyzną stawiającą duży opór powietrzu. Jeśli ptak czymś w skrzydło uderzy, to ta przeszkoda swobodnie przechodzi przez piórko rozrywając jedynie połączenie haczyków i promyków.

Ptaki o tym wiedzą. Z pewnością widzieliśmy, jak nasz ptaszek przeciąga sobie przez dziobek piórko za piórkiem. Najpierw wszystkie lotki ze skrzydeł, potem sterówki z ogona. On po prostu zapina sobie te rzepy!
O piórach, lataniu można by pisać wiele więcej. Może kiedyś napiszę artykuł o samym locie różnych ptaków, bo to też arcyciekawe.
  • Rodzaje dziobów ptaków
  • Rodzaje stóp ptaków
  • Budowa pióra
  • Budowa jaja
  • Historia ptaków
W arabskich legendach występuje gigantyczny latający ptak Rok, który potrafił przynosić młodym w szponach upolowane słonie. W rzeczywistości rekordowe rozmiary osiągały w przeszłości ptaki nielotne. Jednak niegdyś istniały nieloty większe od współczesnych strusi- być może to one dały początek legendzie...
Warunki życia na wyspach, gdzie nie było drapieżników, a konkurencja o pokarm była ograniczona, sprzyjały powstawaniu szczególmie dużych gatunków. Na Madagaskarze znaleziono szczątki wielkich ptaków przypominających strusie. Największy z nich osiągał 3 metry wzrostu i ważył około pół tony. Dobrze zachowane jaja tych gigantów znajdowane są niekiedy na mokradłach i w łożyskach strumieniami na Madagaskarze. Niektóre z nich dochodzą do prawie metra w obwodzie i mają pojemność 9 litrów.Badania ich skorup dowodzą, że ptaki te żyły jeszcze na wyspie nie cały tysiąć lat temu. 
  • Wędrówki ptaków
Wiele gatunków ptaków migruje, aby wykorzystać optymalnie podaż pokarmu, jak i dogodne warunki rozrodcze. Oba aspekty związane są z różnicami temperatur w poszczególnych porach roku na różnych szerokościach geograficznych. Istnieje kilka typów wędrówek charakterystycznych dla różnych grup ptaków. Wiele ptaków lądowych, siewkowych czy wodnych podejmuje roczne, dalekodystansowe migracje, wywoływane najczęściej przez zmiany długości światła dziennego, jak również i warunki pogodowe. Te grupy spędzają sezon rozrodczy w regionach umiarkowanego lub subpolarnego klimatu, podczas gdy pozostały okres życia spędzają w regionach tropikalnych lub na przeciwległej półkuli. Przed migracją ptaki zwiększają wyraźnie zapasy tłuszczu w organizmie oraz zmniejszają niektóre ze swoich organów wewnętrznych[79][80]. Wędrówki są bardzo wymagające jeśli chodzi o zapotrzebowanie na energię, w szczególności jeśli ptaki muszą przelatywać nad obszarami pustynnymi albo oceanami bez możliwości uzupełnienia rezerw i regeneracji sił. Lecąc, ptaki lądowe potrafią pokonywać dystanse ok. 2500 km, a siewkowe pokonują najczęściej odległości do 4 tys. km[26], chociaż szlamnik zdolny jest do nieustannego lotu sięgającego do 10 200 km[81]. Również ptaki morskie udają się w dalekie wędrówki. Najdalszą roczną migrację przypisuje się burzykowi szaremu, który gnieździ się w Nowej Zelandii i w Chile, a lato spędza na półkuli północnej, żerując na Oceanie Spokojnym u wybrzeży Japonii, Alaski i Kalifornii. Jego roczna wędrówka wynosi ok. 64 tys. km[82]. Inne morskie ptaki rozprzestrzeniają się po okresie rozrodczym, wędrując dookoła bez określonych tras migracyjnych. Albatrosy gnieżdżące się na wybrzeżach Oceanu Południowego, w okresie poza rozrodczym podejmują często wędrówki wokół bieguna południowego[83]. Wiele gatunków odbywa dalekodystansowe wędrówki tworząc formacje zwane kluczami, które pomagają ptakom w oszczędzaniu energii potrzebnej do lotu[84].
Część gatunków podejmuje krótsze wędrówki, migrując jedynie, aby uniknąć złych warunków pogodowych i niedostatecznej podaży pokarmu. Do takich zalatujących gatunków należy jemiołuszka, która może pojawić się w pewnych obszarach w jednym roku, i nie pojawić się tam w następnym. Istnieją gatunki, których osobniki z regionów bardziej wyeksponowanych na niskie temperatury wędrują na krótkie dystanse, dołączając do osobników tego samego gatunku, które pozostają w bardziej dogodnych klimatycznie regionach. Poza tym są też gatunki, których jedynie część populacji migruje – najczęściej są to samice i niedominujące samce[85]. W niektórych regionach takie migracje części populacji mogą zachodzić na dużą skalę – w Australii badania wykazały, że 44% gatunków niewróblowatych, jak i 32% wróblowatych są ptakami, których populacje częściowo migrują[86]. Innym rodzajem krótkich wędrówek są migracje wysokościowe, podejmowane przez pewne gatunki, jak np. pomurnik – gatunki takie spędzają okres rozrodczy na położonych wyżej terenach górskich, zlatując na niższe poziomy podczas niedogodnych warunków zimowych ograniczających podaż pokarmu


Gwiazda Polarna i położenie konstelacji gwiazd wokół niej są kompasem dla ptaków wędrujących nocą
Niektóre gatunki są nomadyczne, nie przywiązują się do określonego terytorium i dopasowują swoje wędrówki do warunków pogodowych i żywnościowych. Przykładem może być rodzina papugowatych, z której gatunki przeważnie nieregularnie wędrują na krótkie dystanse koczując, zalatując albo rozpraszając się[88].Zdolność ptaków do powrotu w dokładnie te same miejsca po długodystansowych wędrówkach jest znana dzięki eksperymentowi, który został przeprowadzony w latach 50. XX w – wypuszczony w Bostonie (Stany Zjednoczone-Massachusetts) osobnik burzyka popielatego powrócił do swojej kolonii w Skomer (Wielka Brytania-Walia) w przeciągu 13 dni, pokonując dystans 5150 km[89]. Podczas migracji ptaki posługują się rożnymi metodami orientacji. Słońce jest punktem orientacyjnym dla gatunków migrujących dniem, gwiazdy są kompasem dla nocnych wędrowców. Ptaki orientujące się za pomocą słońca, rekompensują zmiany jego pozycji na niebie wewnętrznym wyczuciem czasu. Natomiast w nocnej orientacji ptaki kierują się położeniem gwiazd wokół Gwiazdy Polarnej[90]. Dodatkowo zdolności czytania gwiazd wspierane są u niektórych gatunków przez zmysł wyczuwania geomagnetyzmu za pomocą specjalnych magnetoreceptorów
  • Dieta ptaków domowych
Każdy żywy organizm ma jakieś swoiste dla swojego gatunku zapotrzebowanie na makro- i mikroelementy. Ptaki żyjące w swoim naturalnym środowisku mają możliwość pobierania minerałów z otoczenia. Ptakom żyjącym w hodowlach dostęp do minerałów musimy zapewnić sami. Robimy to dodając do codziennej diety ptaka np. sepię, która jest bogata przede wszystkim w wapń, ale zawiera też fosforany, magnez itd. To nie musi jednak wystarczyć. Są okresy w życiu ptaka, w których zwiększa się zapotrzebowanie na makro – i mikroelementy. Takie okresy to np. pierzenie lub okres lęgowy.
Urozmaicenie
Od dłuższego czasu szukałem możliwości „mineralnego” urozmaicenia diety moich ptaków. Np. podawałem im mech odwrócony korzeniami do góry – ptaki rzucały się łapczywie i wyjadały prawie całą ziemię spod spodu. Dopiero niemieccy hodowcy podpowiedzieli mi, abym stosował tzw. przez nich (dosłownie) „zrytą ziemię”. Ziemię taką przygotowuje się z torfu ogrodowego (bez dodatków w postaci nawozów) oraz zielonej glinki leczniczej (takiej, którą można pić). Glinkę taką dostać można w dobrze zaopatrzonych sklepach ze zdrową żywnością lub na znanym aukcyjnym portalu internetowym. Torf należy przesiać przez grube sito i do tego dodać glinkę w proporcjach: na 1 szklankę torfu 1 łyżkę stołową glinki.
Oczywiście spróbowałem. Ptaki na początku były nieco nieufne i nie wiedziały co z tą ziemią robić. Aby je zachęcić dodałem do tej mieszanki kilka mączniaków i trochę ziarna – wymieszałem wszystko i zadziałało. Od tamtej pory ptaki z ogromną ochotą przebierają i dziobią w tej ziemi. Podaję im tą mieszankę w podstawce do doniczki. Wszystkie ptaki w mojej hodowli bardzo chętnie dziobią taką ziemię z glinką. Podaję ją od kilku miesięcy. Zauważyłem, że od kiedy podaję (2 razy w tygodniu, a w okresie pierzenia codziennie) taką ziemię, pióra ptaków wyglądają zdrowiej, ładniej, ptaki pierzą się szybciej.
Z ciekawostekAry i niektóre inne papugi żywią się nasionami zawierającymi groźne toksyny. Po spożyciu takich nasion ptaki lecą do określonych miejsc, gdzie na brzegach rzek zostały odkryte pokłady iłów i tam zjadają pokaźne ilości gliny. Pochłania ona toksyny i chroni przed skutkami zatrucia pokarmowego.
  • Macierzyństwo ptaków
Przynajmniej 90% ptaków dochowuje wierności swoim partnerom do końca sezonu lęgowego. Jeśli ta sama para spotka się ponownie w następnym roku, ich zaloty są krótsze, a gniazdo i pisklęta pojawiają się wcześniej niż u nowożeńców. gęsi, łabędzie, albatrosy oraz zapewne niektóre orły i sowy należą do tych nielicznych ptaków, u których " Małżeństwa" trwają do końca życia.
  • Gatunki ptaków
Twoja strona firmowa - szybko i za darmo!